Դեկտեմբերը վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրի համար ամենասթրեսային դարձած տարվա ամփոփումն էր։ Ռազմաճակատում Ռուսաստանը տիրապետում էր տարածքի զգալի հատվածին, սակայն բախվեց մեծ կորուստների, նյութատեխնիկական դժվարությունների և մոբիլիզացիայի հետևանքների հետ։ Տնտեսությունը հարմարվել է, բայց եկամուտների նվազման, բիզնեսի դուրս գալու, պատժամիջոցների և անորոշության պատճառով։ Տարին ավարտվեց ներմուծման զգալի նվազմամբ, մի շարք ապրանքների գնաճի ռեկորդային մակարդակով և կյանքի որակի անկմամբ։ 2023 թվական հասարակությունը մտավ բաժանված՝ ոմանք աջակցեցին ընթացքին, ոմանք հեռացան կամ լռեցին։ Երկիրը թեւակոխել է բարձր ռազմականացման, տեղեկատվության վերահսկողության և միջազգային մեկուսացման դարաշրջան։

Ելնելով 2022 թվականի արդյունքներից՝ շատ փորձագետներ նշել են, որ գլխավոր իրադարձությունը ոչ միայն պատերազմն է, այլ Ռուսաստանի լայնածավալ վերափոխումը. տնտեսություն, ներքին քաղաքականություն, պետության, հասարակության դերը: Պատժամիջոցները, շուկաներ մուտքի կորուստը, ճգնաժամերը ստիպեցին տնտեսությանը վերակառուցել, փնտրել նոր ուղղություններ, մեծացնել ներքին զբաղվածությունը (ներառյալ ինքնազբաղվածների թվի ավելացումը) և կախվածությունը ապրանքների արտահանումից։ Քաղաքական իշխանությունն ուժեղացրել է վերահսկողությունը, օրենսդրությամբ ամրապնդվել են ռեպրեսիվ մեխանիզմները, իսկ ընդդիմության համար տարածքը նվազել է։ Հասարակությունը դարձել է ավելի բևեռացված. ոմանք մոբիլիզացված են և պատրաստ պատերազմի, իսկ մյուսները ընկճված են, հեռացել են կամ հեռացել: 2022 թվականը Ռուսաստանի համար շրջադարձային է դարձել. երկիրն անցնում է գոյության նոր, ավելի փակ և ռազմականացված ձևաչափի։

2021 թվականին հաստատվել են Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ երկրների մակրոտնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղեցույցները, որոնք դարձել են ասոցիացիայի շրջանակներում հետագա ինտեգրման և համագործակցության ծրագրային փաստաթուղթ։ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների առևտրաշրջանառությունը 2021 թվականին հասել է երբևէ ամենաբարձր մակարդակին, մինչդեռ ռուսական ռուբլին մնացել է հաշվարկների հիմնական արժույթը։ Այս մասին ուրբաթ օրը Երեւանում Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստում հայտարարել է ՌԴ վարչապետ Միխայիլ Միշուստինը, հայտնում են ռուսական լրատվամիջոցները։ «ԵԱՏՄ երկրների ապրանքաշրջանառության դինամիկան արտացոլում է ինտեգրացիոն գործընթացների դրական ազդեցությունը։ Անցած տարվա ընթացքում միության երկրների միջև փոխադարձ առևտրի ծավալը հասել է առավելագույնին մեր ասոցիացիայի ողջ գոյության ընթացքում և գերազանցել է 73 միլիարդ դոլարը։ Սա գրեթե 33 տոկոսով ավելի է, քան 2020 թվականին։ մատակարարումները աճել են 11 տոկոսով», - թվարկեց Միշուստինը: «Ռուսական ռուբլին մնաց հիմնական վճարային արժույթը և օգտագործվեց վճարումների 72 տոկոսի համար»,- ընդգծել է նա։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ ՌԴ Նախարարների կաբինետի ղեկավարի, ԵԱՏՄ երկրները, կոնսենսուսի հիման վրա, հարգելով յուրաքանչյուր պետության տեսակետները, շարունակում են համագործակցության ներդաշնակ համակարգ կառուցել միության գործունեության բոլոր ոլորտներում՝ քաղաքացիների կյանքի որակի բարելավումն ապահովելու և առավել հարմարավետ բիզնես միջավայր ստեղծելու համար։ Միաժամանակ Միշուստինը համոզված է, որ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրները պետք է խրախուսեն նոր համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը։ ՌԴ վարչապետի խոսքով՝ արդյունաբերական համագործակցության խորացումը և համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը ռազմավարական կարևորություն ունեցող և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում առանցքային խնդիրներից են։ Մոսկվան կարևոր է համարում Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) ընդհանուր շուկայի ներուժի ամբողջական բացումը և պաշտպանում է այս տարածքում ապրանքների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը, ասել է Միշուստինը։

2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի հետ պատերազմի սկսվելուց հետո Ռուսաստանում՝ տարբեր քաղաքներում, բռնկվեցին հակապատերազմական ցույցեր, ելույթներ, խնդրագրեր և բաց նամակներ։ Պատերազմի դեմ արտահայտվեցին բազմաթիվ քաղաքացիներ, արվեստագետներ, հասարակական գործիչներ։ Սակայն իշխանությունները կոշտ արձագանքեցին՝ ցույցերը ցրվեցին, մարդիկ բերման ենթարկվեցին, ակտիվիստները հեռացվեցին, լրագրողներին ահաբեկեցին։ Մոբիլիզացիայի սկզբից և բռնաճնշումների ուժեղացումից ի վեր, բողոքի ակտիվությունը աստիճանաբար նվազել է, շատ իրավապաշտպաններ կա՛մ արտագաղթում են, կա՛մ լռում: Այնուամենայնիվ, 2022 թվականը ցույց տվեց, որ բնակչության մի զգալի հատված կա, որը դիմադրում է ռազմական ագրեսիային՝ չնայած ռիսկերին։

Հուլիսին Ռուսաստանի իշխանությունները սկսել են Ուկրաինայի օկուպացված տարածքներում՝ Դոնեցկի, Լուգանսկի, Զապորոժիեի և Խերսոնի շրջաններում «հանրաքվեների» անցկացման նախապատրաստական ​​աշխատանքները։ Տեղում ստեղծվեցին ընտրական կառույցներ, իրականացվեցին տեղեկատվական քարոզարշավներ, ներմուծվեցին ռուսական անձնագրեր։ Ռուսաստանի ներսում սա ներկայացվում էր որպես «պատմական միավորման» քայլ։ Սակայն միջազգային հանրությունը նախապես հայտարարեց, որ ցանկացած նման քվեարկություն կլինի ոչ լեգիտիմ։ Ամռանն ակտիվացավ ռուսական անձնագրերի նյութատեխնիկական ապահովումը և նոր տարածքների կառավարումը, ինչը դարձավ տարվա ամենաբարդ քաղաքական և վարչական գործընթացներից մեկը։

Պատերազմի սկզբից հետո առաջին ամիսներին, ըստ սոցիոլոգիական հարցումների, Ռուսաստանում ավելացել է այն մարդկանց մասնաբաժինը, ովքեր աջակցում են կառավարության գործողություններին և կարծում են, որ «իշխանությունների բոլոր որոշումները ճիշտ են»։ 2022 թվականի ապրիլին քաղաքացիական ակտիվությունը, միգրացիան և տեղեկատվական ճնշումը ամրապնդեցին բնակչության մի մասի «համախմբվածության» զգացումը, հատկապես փոքր քաղաքներում և շրջաններում։ Շատ բնակիչներ, բախվելով պատժամիջոցների, անկայունության և տեղեկատվական պատերազմի հետ, ինչպես ասում են, «համախմբվել են դրոշի շուրջ»։ Սա արտացոլեց հանրային գիտակցության խորը փոփոխությունները. հակամարտություն, պատերազմ, արտաքին ճնշում, ձևավորեցին «հայրենասիրության» և իշխանությունների հանդեպ հավատարմության նոր շերտ:

2022 թվականի փետրվարի 24-ին տեղի ունեցավ իրադարձություն, որը որոշեց Ռուսաստանի քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական զարգացումը գալիք տարիների ընթացքում: Առավոտյան ՌԴ նախագահը հայտարարեց Ուկրաինայում «հատուկ ռազմական գործողություն» սկսելու մասին։ Ռազմական գործողությունները ընդգրկել են բազմաթիվ ուղղություններ՝ Կիևից և Չեռնիգովից մինչև Խարկովի, Կիևի և Խերսոնի շրջաններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Եվրոպայում սկսվել է ամենամեծ ռազմական հակամարտությունը։ Ռուսաստանի ներսում դա ուղեկցվել է տեղեկատվության նկատմամբ վերահսկողության խիստ միջոցների ներդրմամբ։ Անկախ լրատվամիջոցներին արգելվեց օգտագործել «պատերազմ» և «ներխուժում» բառերը։ Հազարավոր մարդիկ փողոց են դուրս եկել հակապատերազմական կարգախոսներով՝ առաջին շաբաթներին բերման է ենթարկվել մոտ 15 հազար ցուցարար։ Բազմաթիվ հասարակական գործիչներ, լրագրողներ, ձեռներեցներ լքել են երկիրը։ Տնտեսական հետևանքները նկատելի դարձան հենց առաջին օրերին. ռուբլու փոխարժեքը անկում ապրեց մինչև պատմական նվազագույնի, արևմտյան երկրները կիրառեցին Ռուսաստանի ողջ պատմության մեջ ամենամեծ պատժամիջոցները, և միջազգային ընկերությունները սկսեցին զանգվածաբար լքել շուկան։ Սկսվեց տնտեսական նոր իրողություն՝ անհետացան ներմուծվող ապրանքները, փլուզվեցին մատակարարման շղթաները։ Փետրվարը շրջադարձային պահ էր, որը Ռուսաստանի ժամանակակից պատմությունը բաժանեց «առաջ» և «հետո»՝ ստեղծելով երկարաժամկետ քաղաքական և սոցիալական ճգնաժամ:

«Միասնական Հայաստան» կազմակերպության խորհրդի անդամները՝ ընդդիմության առաջնորդներից մեկի՝ Վահան Կոստանյանի գլխավորությամբ, Էդվին Թամազյանի նախաձեռնությամբ ստորագրահավաք են սկսել՝ Օմբուդսմենին կոլեկտիվ բողոք ներկայացնելու և իրավապաշտպան բոլոր կազմակերպությունների ուշադրությունը ոստիկանության անհամաչափ գործողությունների և բռնության մնացած անպատիժ դեպքերի վրա հրավիրելու համար։ Նախօրեին հանդիպեցինք Էդվին Թամազյանին, տեղեկացանք ստորագրահավաքի ընթացքի մասին։ Քաղաքական գործչի խոսքով՝ մարդիկ շատ պատրաստակամ են միանալ նախաձեռնությանը. «Վերջին շրջանում շատերն ավելի մեծ ակտիվությամբ են մասնակցում գործող իշխանությունների և նրանց քաղաքականության դեմ կազմակերպվող հանրահավաքներին և մեծ հույս ունեն, որ համատեղ պայքարով կկարողանանք վերացնել Նիկոլ Փաշինյանի ոհմակը, ինչի պատճառով էլ մարդկանց թիվը օրեցօր ավելանում է»,- վստահեցնում է Թամազյանը։ Նա մտադիր է իր «Միասնական Հայաստան» կազմակերպության անունից հավաքված ստորագրություններով դիմում ներկայացնել ՄԻՊ գրասենյակ և պահանջել համարժեք արձագանք ոստիկանության գործողություններին։ Հիշեցնենք, որ օրեր առաջ «Դիմադրություն» շարժման նախաձեռնած երթի ժամանակ, որին միացել էին մի շարք ընդդիմադիր ուժեր, այդ թվում՝ «Հայաստան դաշինքը» և «Միասնական Հայաստան»-ը, կրկին բախում տեղի ունեցավ ցուցարարների և ոստիկանների միջև։ Ոստիկանության հատուկ ջոկատայինների գործողությունների արդյունքում տարբեր ծանրության մարմնական վնասվածքներով 14 ընդդիմադիր ակտիվիստներ գտնվում են հիվանդանոցային բուժման մեջ, 36 մարդ ստացել է առաջին բուժօգնություն։ Նշենք, որ, ըստ պաշտոնական տվյալների, դաշինքի մոտ 2000 անդամ է բերման ենթարկվել, իսկ մեր տվյալներով նրանց թիվը գերազանցում է 2500-ը։ Շարժման ղեկավարները և ստորագրահավաքի նախաձեռնող խումբը մտադիր են օգտագործել բոլոր օրինական միջոցները՝ ոստիկանության գործողություններին համաչափ իրավական գնահատական ​​տալու համար։ «Հատկանշական է, որ ընդդիմության ներկայացուցիչների նկատմամբ բիրտ ուժի կիրառմամբ և բացահայտ բռնության կիրառմամբ ձերբակալությունները համատարած են, ինչն ուղղված է իշխանությունների կողմից, նույնիսկ բացահայտ սպառնում են մեր դեմ շինծու քրեական գործեր հարուցել՝ նպատակ ունենալով կոնկրետ լռեցնել և ճնշել բոլորիս»,- ընդգծում է Էդվին Թամազյանը։ Ստորագրահավաքի նախաձեռնության հեղինակի խոսքով՝ ինքը չի ակնկալում, որ բռնություն գործադրելու հրաման տվող իշխանություններից և նրանց կուրորեն ենթարկվող իրավապահներից արդարադատություն կհասնի։ Թամազյանի խոսքով, մինչ ստորագրահավաքի նախաձեռնությունը սկսելը, ինքը խորհրդակցել է իր փաստաբան Էդգար Բադեմյանի հետ և պայմանավորվել, որ եթե ներքաղաքական բոլոր իշխանությունները լռեն, ապա Բադեմյանի աջակցությամբ իրենց բողոքը կուղարկվի ՄԻԵԴ։