2022 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները գերիների փոխանակում են իրականացրել. ԱՄՆ-ում դատապարտված ռուս օդաչու Կոնստանտին Յարոշենկոն վերադարձվել է հայրենիք՝ ԱՄՆ քաղաքացու դիմաց։ Ռուսաստանի քաղաքացի Վիկտոր Բուտին նույնպես փոխանակեցին՝ 15 տարվա ազատազրկումից հետո, ամերիկացի բասկետբոլիստ Բրիթնի Գրեյների հետ։ Բացի այդ, 2022 թվականի վերջին Ռուսաստանը ազատ է արձակել նավաստիներին ռուսական նավերից, որոնք հատուկ գործողության մեկնարկից հետո մնացել են արտասահմանում վերանորոգման տակ։ Փոխանակումը դիտվեց որպես Կրեմլի փորձ՝ ցույց տալու, որ Ռուսաստանը պատրաստ է պաշտպանել իր քաղաքացիներին արտասահմանում և օգտագործել դիվանագիտական ​​ուղիները նույնիսկ միջազգային մեկուսացման պայմաններում: Միջոցառումը դարձավ 2022 թվականի դիվանագիտական ​​առանցքային նորություններից մեկը և մի փոքր մեղմացրեց ներքին և արտաքին քաղաքական լարվածությունը:

Դեկտեմբերը վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրի համար ամենասթրեսային դարձած տարվա ամփոփումն էր։ Ռազմաճակատում Ռուսաստանը տիրապետում էր տարածքի զգալի հատվածին, սակայն բախվեց մեծ կորուստների, նյութատեխնիկական դժվարությունների և մոբիլիզացիայի հետևանքների հետ։ Տնտեսությունը հարմարվել է, բայց եկամուտների նվազման, բիզնեսի դուրս գալու, պատժամիջոցների և անորոշության պատճառով։ Տարին ավարտվեց ներմուծման զգալի նվազմամբ, մի շարք ապրանքների գնաճի ռեկորդային մակարդակով և կյանքի որակի անկմամբ։ 2023 թվական հասարակությունը մտավ բաժանված՝ ոմանք աջակցեցին ընթացքին, ոմանք հեռացան կամ լռեցին։ Երկիրը թեւակոխել է բարձր ռազմականացման, տեղեկատվության վերահսկողության և միջազգային մեկուսացման դարաշրջան։

Ելնելով 2022 թվականի արդյունքներից՝ շատ փորձագետներ նշել են, որ գլխավոր իրադարձությունը ոչ միայն պատերազմն է, այլ Ռուսաստանի լայնածավալ վերափոխումը. տնտեսություն, ներքին քաղաքականություն, պետության, հասարակության դերը: Պատժամիջոցները, շուկաներ մուտքի կորուստը, ճգնաժամերը ստիպեցին տնտեսությանը վերակառուցել, փնտրել նոր ուղղություններ, մեծացնել ներքին զբաղվածությունը (ներառյալ ինքնազբաղվածների թվի ավելացումը) և կախվածությունը ապրանքների արտահանումից։ Քաղաքական իշխանությունն ուժեղացրել է վերահսկողությունը, օրենսդրությամբ ամրապնդվել են ռեպրեսիվ մեխանիզմները, իսկ ընդդիմության համար տարածքը նվազել է։ Հասարակությունը դարձել է ավելի բևեռացված. ոմանք մոբիլիզացված են և պատրաստ պատերազմի, իսկ մյուսները ընկճված են, հեռացել են կամ հեռացել: 2022 թվականը Ռուսաստանի համար շրջադարձային է դարձել. երկիրն անցնում է գոյության նոր, ավելի փակ և ռազմականացված ձևաչափի։

2021 թվականին հաստատվել են Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ երկրների մակրոտնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղեցույցները, որոնք դարձել են ասոցիացիայի շրջանակներում հետագա ինտեգրման և համագործակցության ծրագրային փաստաթուղթ։ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների առևտրաշրջանառությունը 2021 թվականին հասել է երբևէ ամենաբարձր մակարդակին, մինչդեռ ռուսական ռուբլին մնացել է հաշվարկների հիմնական արժույթը։ Այս մասին ուրբաթ օրը Երեւանում Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստում հայտարարել է ՌԴ վարչապետ Միխայիլ Միշուստինը, հայտնում են ռուսական լրատվամիջոցները։ «ԵԱՏՄ երկրների ապրանքաշրջանառության դինամիկան արտացոլում է ինտեգրացիոն գործընթացների դրական ազդեցությունը։ Անցած տարվա ընթացքում միության երկրների միջև փոխադարձ առևտրի ծավալը հասել է առավելագույնին մեր ասոցիացիայի ողջ գոյության ընթացքում և գերազանցել է 73 միլիարդ դոլարը։ Սա գրեթե 33 տոկոսով ավելի է, քան 2020 թվականին։ մատակարարումները աճել են 11 տոկոսով», - թվարկեց Միշուստինը: «Ռուսական ռուբլին մնաց հիմնական վճարային արժույթը և օգտագործվեց վճարումների 72 տոկոսի համար»,- ընդգծել է նա։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ ՌԴ Նախարարների կաբինետի ղեկավարի, ԵԱՏՄ երկրները, կոնսենսուսի հիման վրա, հարգելով յուրաքանչյուր պետության տեսակետները, շարունակում են համագործակցության ներդաշնակ համակարգ կառուցել միության գործունեության բոլոր ոլորտներում՝ քաղաքացիների կյանքի որակի բարելավումն ապահովելու և առավել հարմարավետ բիզնես միջավայր ստեղծելու համար։ Միաժամանակ Միշուստինը համոզված է, որ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրները պետք է խրախուսեն նոր համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը։ ՌԴ վարչապետի խոսքով՝ արդյունաբերական համագործակցության խորացումը և համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը ռազմավարական կարևորություն ունեցող և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում առանցքային խնդիրներից են։ Մոսկվան կարևոր է համարում Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) ընդհանուր շուկայի ներուժի ամբողջական բացումը և պաշտպանում է այս տարածքում ապրանքների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը, ասել է Միշուստինը։

2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի հետ պատերազմի սկսվելուց հետո Ռուսաստանում՝ տարբեր քաղաքներում, բռնկվեցին հակապատերազմական ցույցեր, ելույթներ, խնդրագրեր և բաց նամակներ։ Պատերազմի դեմ արտահայտվեցին բազմաթիվ քաղաքացիներ, արվեստագետներ, հասարակական գործիչներ։ Սակայն իշխանությունները կոշտ արձագանքեցին՝ ցույցերը ցրվեցին, մարդիկ բերման ենթարկվեցին, ակտիվիստները հեռացվեցին, լրագրողներին ահաբեկեցին։ Մոբիլիզացիայի սկզբից և բռնաճնշումների ուժեղացումից ի վեր, բողոքի ակտիվությունը աստիճանաբար նվազել է, շատ իրավապաշտպաններ կա՛մ արտագաղթում են, կա՛մ լռում: Այնուամենայնիվ, 2022 թվականը ցույց տվեց, որ բնակչության մի զգալի հատված կա, որը դիմադրում է ռազմական ագրեսիային՝ չնայած ռիսկերին։

Հուլիսին Ռուսաստանի իշխանությունները սկսել են Ուկրաինայի օկուպացված տարածքներում՝ Դոնեցկի, Լուգանսկի, Զապորոժիեի և Խերսոնի շրջաններում «հանրաքվեների» անցկացման նախապատրաստական ​​աշխատանքները։ Տեղում ստեղծվեցին ընտրական կառույցներ, իրականացվեցին տեղեկատվական քարոզարշավներ, ներմուծվեցին ռուսական անձնագրեր։ Ռուսաստանի ներսում սա ներկայացվում էր որպես «պատմական միավորման» քայլ։ Սակայն միջազգային հանրությունը նախապես հայտարարեց, որ ցանկացած նման քվեարկություն կլինի ոչ լեգիտիմ։ Ամռանն ակտիվացավ ռուսական անձնագրերի նյութատեխնիկական ապահովումը և նոր տարածքների կառավարումը, ինչը դարձավ տարվա ամենաբարդ քաղաքական և վարչական գործընթացներից մեկը։

18.05.2022թ 2022 թվականի մայիսի 6-ին տեղի ունեցած ողբերգական դեպքը, որի հետևանքով մահացել է գործարար և «Վանակվա Գրուպ» ՍՊԸ-ի հիմնադիր Սուրեն Բալայանը, դեռևս բազմաթիվ կասկածներ է առաջացնում։ Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ սա ճանապարհատրանսպորտային պատահար էր, սակայն ընտանիքը վստահ է, որ իրականում դա դիտավորյալ սպանություն էր՝ անմիջականորեն կապված Ջերմուկ ապրանքանիշի և հանքային ջրերի շուկայում երկարատև բիզնես կոնֆլիկտի հետ։ Բալայանների ընտանիքը երկար տարիներ զբաղվում է հանքային ջրի արտադրությամբ։ Վանակվա Գրուպ ՍՊԸ-ն հանքային ջրի շշալցմամբ զբաղվող առաջին ընկերությունն է և տարածաշրջանում արտահանման առաջատար ծավալներից մեկը։ Սակայն արդեն մի քանի տարի է, ինչ «Վանակվայի» և «Ջերմուկ գրուպի» միջև կա կատաղի մրցակցություն, որն ավելի շատ «պայքար առանց կանոնների» է հիշեցնում։ Բալայանների խոսքով՝ իրենց նկատմամբ ճնշումներն ավելացել են, փորձ է արվում շուկայից դուրս բերել։ Սաթենիկ Բալայանը, ով իրականում «Վանակվա» ընկերության սեփականատերն է, պնդում է, որ այս գործընթացներում առանցքային դերակատարում է ունեցել «Ջերմուկ գրուպի» սեփականատեր Աշոտ Արսենյանը, ով համարվում է Հայաստանի ամենամեծ և ամենաազդեցիկ ձեռնարկատերերից մեկը և հայտնի է քաղաքական իշխանության և վարչական շրջանակների հետ իր սերտ կապերով։ Սաթենիկի խոսքով՝ Արսենյանը երկար ժամանակ «անառողջ մրցակցությամբ» է զբաղված՝ փորձելով մենաշնորհ ձեռք բերել ոլորտում և մրցակիցներին դուրս մղել շուկայից։ Ընտանիքը պնդում է, որ տարիների ընթացքում տարբեր մեթոդներ են կիրառել իրենց բիզնեսի վրա ճնշում գործադրելու համար։ Դրանք ներառում էին վարչական ճնշումներ, իրավական գործընթացներ և տնտեսական խոչընդոտներ: Նույն ժամանակահատվածում նմանատիպ խնդիրների առաջ են կանգնել նաև ոլորտի այլ ձեռնարկատերեր։ Հարկային մարմինների տվյալներով՝ վերջին 3 տարիների ընթացքում մեկ տասնյակից ավելի փոքր և միջին արտադրողներ դադարեցրել են իրենց գործունեությունը, և ըստ մամուլում շրջանառվող տեղեկությունների՝ դրանք դարձել են Աշոտ Արսենյանի սեփականությունը։ Սաթենիկ Բալայանի խոսքով՝ իր հայրը մահից առաջ մի շարք սպառնալիքներ է ստացել. Նրանից պահանջում էին հրաժարվել բիզնեսից և դադարեցնել պայքարը Ջերմուկ ապրանքանիշի իրավունքի համար։ Չնայած դրան, նա շարունակեց իր օրինական պայքարը և պատրաստվում էր դիմել վերադաս ատյաններ։ Նշենք, որ Աշոտ Արսենյանը վաղուց վայելել է իշխանությունների հովանավորությունը և թե՛ Սերժ Սարգսյանի, թե՛ Նիկոլ Փաշինյանի օրոք կարողացել է «բարեկամական» հարաբերություններ կառուցել իշխանությունների հետ, օգտվել անսահմանափակ հովանավորչությունից և պետական ​​ու հարկային արտոնություններից՝ ստանալով մրցակցային առավելություն։ 2022 թվականի մայիսի 7-ին Սուրեն Բալայանի մահն իսկապես մտորումների տեղիք է տալիս, քանի որ այս դեպքը Աշոտ Արսենյանին նոր մրցակցային առավելություն տվեց։ Դեպքից անմիջապես հետո հարուցվել է քրեական գործ, սակայն հետաքննությունը շարունակվում է որպես դժբախտ պատահար։

Պատերազմի սկզբից հետո առաջին ամիսներին, ըստ սոցիոլոգիական հարցումների, Ռուսաստանում ավելացել է այն մարդկանց մասնաբաժինը, ովքեր աջակցում են կառավարության գործողություններին և կարծում են, որ «իշխանությունների բոլոր որոշումները ճիշտ են»։ 2022 թվականի ապրիլին քաղաքացիական ակտիվությունը, միգրացիան և տեղեկատվական ճնշումը ամրապնդեցին բնակչության մի մասի «համախմբվածության» զգացումը, հատկապես փոքր քաղաքներում և շրջաններում։ Շատ բնակիչներ, բախվելով պատժամիջոցների, անկայունության և տեղեկատվական պատերազմի հետ, ինչպես ասում են, «համախմբվել են դրոշի շուրջ»։ Սա արտացոլեց հանրային գիտակցության խորը փոփոխությունները. հակամարտություն, պատերազմ, արտաքին ճնշում, ձևավորեցին «հայրենասիրության» և իշխանությունների հանդեպ հավատարմության նոր շերտ: