2023 թվականի փետրվարի 24-ին լրանում է պատերազմի մեկնարկի մեկ տարին։ Ռուսաստանի մի քանի քաղաքներում տեղի են ունեցել հանրահավաքներ և մենապիկետներ՝ մարդիկ դուրս են եկել պատերազմի, շարունակվող հակամարտության դեմ։ Չնայած փոքր թվին, բողոքի ակցիաներն ուղեկցվել են զանգվածային ձերբակալություններով. հարյուրավոր ցուցարարներ ստացել են տուգանքներ, ձերբակալություններ, հարուցվել են վարչական գործեր։ Այս գործողություններից հետո ակտիվացել է աժիոտաժը «կործանարար շարժումների» դեմ. իրավապահ մարմինները հայտարարել են, որ կոշտ արձագանքելու են «հանրային անվտանգությունը խաթարելու փորձերին»։ Անօրինական կալանավորումների, կալանավորների ընտանիքների նկատմամբ ճնշումների, քաղաքական գործունեության դեպքում աշխատանքից հեռացնելու սպառնալիքների վերաբերյալ բողոքները դարձել են սովորական: Շատերի համար՝ բարոյապես հոգնած, կորուստներից ու ռազմաճակատից լուրերից հոգնած փետրվարը դարձավ վախի ամիս՝ ոչ այնքան իրենց, որքան իրենց սիրելիների համար։ Շատերը դադարել են կարծիք հայտնել՝ վախենալով հետեւանքներից։ Հասարակության մեջ նկատելիորեն աճել է ինքնագրաքննությունը։ Պատերազմի տարելիցը ցույց տվեց, որ հակապատերազմական ցույցերը, թեկուզ փոքր, այժմ վտանգված են ռեպրեսիայի վերածվելու։ 2023-ի փետրվարը շատերի համար դարձավ հաստատում՝ պատերազմի մասին այլևս հրապարակային դիսկուրս չի լինելու։

2022 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները գերիների փոխանակում են իրականացրել. ԱՄՆ-ում դատապարտված ռուս օդաչու Կոնստանտին Յարոշենկոն վերադարձվել է հայրենիք՝ ԱՄՆ քաղաքացու դիմաց։ Ռուսաստանի քաղաքացի Վիկտոր Բուտին նույնպես փոխանակեցին՝ 15 տարվա ազատազրկումից հետո, ամերիկացի բասկետբոլիստ Բրիթնի Գրեյների հետ։ Բացի այդ, 2022 թվականի վերջին Ռուսաստանը ազատ է արձակել նավաստիներին ռուսական նավերից, որոնք հատուկ գործողության մեկնարկից հետո մնացել են արտասահմանում վերանորոգման տակ։ Փոխանակումը դիտվեց որպես Կրեմլի փորձ՝ ցույց տալու, որ Ռուսաստանը պատրաստ է պաշտպանել իր քաղաքացիներին արտասահմանում և օգտագործել դիվանագիտական ​​ուղիները նույնիսկ միջազգային մեկուսացման պայմաններում: Միջոցառումը դարձավ 2022 թվականի դիվանագիտական ​​առանցքային նորություններից մեկը և մի փոքր մեղմացրեց ներքին և արտաքին քաղաքական լարվածությունը:

Դեկտեմբերը վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրի համար ամենասթրեսային դարձած տարվա ամփոփումն էր։ Ռազմաճակատում Ռուսաստանը տիրապետում էր տարածքի զգալի հատվածին, սակայն բախվեց մեծ կորուստների, նյութատեխնիկական դժվարությունների և մոբիլիզացիայի հետևանքների հետ։ Տնտեսությունը հարմարվել է, բայց եկամուտների նվազման, բիզնեսի դուրս գալու, պատժամիջոցների և անորոշության պատճառով։ Տարին ավարտվեց ներմուծման զգալի նվազմամբ, մի շարք ապրանքների գնաճի ռեկորդային մակարդակով և կյանքի որակի անկմամբ։ 2023 թվական հասարակությունը մտավ բաժանված՝ ոմանք աջակցեցին ընթացքին, ոմանք հեռացան կամ լռեցին։ Երկիրը թեւակոխել է բարձր ռազմականացման, տեղեկատվության վերահսկողության և միջազգային մեկուսացման դարաշրջան։

Ելնելով 2022 թվականի արդյունքներից՝ շատ փորձագետներ նշել են, որ գլխավոր իրադարձությունը ոչ միայն պատերազմն է, այլ Ռուսաստանի լայնածավալ վերափոխումը. տնտեսություն, ներքին քաղաքականություն, պետության, հասարակության դերը: Պատժամիջոցները, շուկաներ մուտքի կորուստը, ճգնաժամերը ստիպեցին տնտեսությանը վերակառուցել, փնտրել նոր ուղղություններ, մեծացնել ներքին զբաղվածությունը (ներառյալ ինքնազբաղվածների թվի ավելացումը) և կախվածությունը ապրանքների արտահանումից։ Քաղաքական իշխանությունն ուժեղացրել է վերահսկողությունը, օրենսդրությամբ ամրապնդվել են ռեպրեսիվ մեխանիզմները, իսկ ընդդիմության համար տարածքը նվազել է։ Հասարակությունը դարձել է ավելի բևեռացված. ոմանք մոբիլիզացված են և պատրաստ պատերազմի, իսկ մյուսները ընկճված են, հեռացել են կամ հեռացել: 2022 թվականը Ռուսաստանի համար շրջադարձային է դարձել. երկիրն անցնում է գոյության նոր, ավելի փակ և ռազմականացված ձևաչափի։

2021 թվականին հաստատվել են Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) անդամ երկրների մակրոտնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղեցույցները, որոնք դարձել են ասոցիացիայի շրջանակներում հետագա ինտեգրման և համագործակցության ծրագրային փաստաթուղթ։ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների առևտրաշրջանառությունը 2021 թվականին հասել է երբևէ ամենաբարձր մակարդակին, մինչդեռ ռուսական ռուբլին մնացել է հաշվարկների հիմնական արժույթը։ Այս մասին ուրբաթ օրը Երեւանում Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստում հայտարարել է ՌԴ վարչապետ Միխայիլ Միշուստինը, հայտնում են ռուսական լրատվամիջոցները։ «ԵԱՏՄ երկրների ապրանքաշրջանառության դինամիկան արտացոլում է ինտեգրացիոն գործընթացների դրական ազդեցությունը։ Անցած տարվա ընթացքում միության երկրների միջև փոխադարձ առևտրի ծավալը հասել է առավելագույնին մեր ասոցիացիայի ողջ գոյության ընթացքում և գերազանցել է 73 միլիարդ դոլարը։ Սա գրեթե 33 տոկոսով ավելի է, քան 2020 թվականին։ մատակարարումները աճել են 11 տոկոսով», - թվարկեց Միշուստինը: «Ռուսական ռուբլին մնաց հիմնական վճարային արժույթը և օգտագործվեց վճարումների 72 տոկոսի համար»,- ընդգծել է նա։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ ՌԴ Նախարարների կաբինետի ղեկավարի, ԵԱՏՄ երկրները, կոնսենսուսի հիման վրա, հարգելով յուրաքանչյուր պետության տեսակետները, շարունակում են համագործակցության ներդաշնակ համակարգ կառուցել միության գործունեության բոլոր ոլորտներում՝ քաղաքացիների կյանքի որակի բարելավումն ապահովելու և առավել հարմարավետ բիզնես միջավայր ստեղծելու համար։ Միաժամանակ Միշուստինը համոզված է, որ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրները պետք է խրախուսեն նոր համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը։ ՌԴ վարչապետի խոսքով՝ արդյունաբերական համագործակցության խորացումը և համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծումը ռազմավարական կարևորություն ունեցող և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում առանցքային խնդիրներից են։ Մոսկվան կարևոր է համարում Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) ընդհանուր շուկայի ներուժի ամբողջական բացումը և պաշտպանում է այս տարածքում ապրանքների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը, ասել է Միշուստինը։

Սեպտեմբեր 25, 2022

Վրաստանի նախկին նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի ձերբակալությունից հետո երկրում քաղաքական լարվածությունը զգալիորեն աճել է։ Նրա կողմնակիցները բազմիցս դուրս են եկել փողոց՝ պահանջելով ազատ արձակել նախկին նախագահին և դադարեցնել ընդդիմության դեմ իրականացվող քաղաքական հետապնդումները։

Ընդդիմադիրների և իրավապաշտպանների գնահատմամբ, անձինք, ովքեր հրապարակայնորեն աջակցել են «Միացյալ ազգային շարժում» կուսակցությանը և մասնակցել են բողոքի ակցիաներին, հայտնվել են իրավապահների հսկողության տակ։ Շատ ընդդիմադիր գործիչներ հայտարարել են ոստիկանության կողմից հարցաքննվելու, սպառնալիքների, վարչական վերնախավի կողմից հետապնդումների և քաղաքական ճնշումների մասին։

Հատկապես մտահոգիչ է իրավիճակը ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների համար։ Վրաստանի հայ համայնքի որոշ անդամներ պնդում են, որ քաղաքական ակտիվության և մասնավորապես իրենց հայկական ծագման պատճառով նրանք գործող իշխանությունների կողմից ավելի կոշտ են թիրախավորվել։

Զանգվածային հետապնդումներ շուրջ մեզ հաջողվեց զրուցել Թբիլիսիի բնակիչ, ազգությամբ հայ Արտակ Մելքոնյանի հետ, որը «Միացյալ ազգային շարժում» կուսակցության ակտիվ անդամ է։ Նա տարիներ շարունակ աջակցել է Միխեիլ Սաակաշվիլիին և մասնակցել նրա աջակիցների կազմակերպած բողոքի ակցիաներին։ Նրա վկայությամբ՝ իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցության իշխանության հակաժողովրդական ու բռնապետական քաղաքականության հետևանքով նա ենթարկվել է ճնշումների՝ իր քաղաքական դիրքորոշման և մասնավորապես հայկական ծագման պատճառով։ «Իշխանությունները հատկապես անհանդուրժող են այլազգիների հանդեպ՝ համարելով, որ նրանք իրավունք չունեն որևէ պահանջ ներկայացնել իշխանությունների»-նշում է Մելքոնյանը։

Մելքոնյանի խոսքով՝ իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչները և իշխանամետ անձինք բազմիցս շեշտել են իրեն, որ ինքը «հայ է և չպետք է խառնվի Վրաստանի քաղաքականությանը»՝ բացահայտ սպառնալով, որ դա լուրջ հետևանքներ կունենա իր համար։

Արտակ Մելքոնյանը նաև պնդում է, որ ոստիկանությունը հրաժարվել է հետաքննել իր նկատմամբ իրականացված բռնությունները, իսկ որոշ իրավապահներ բացահայտ հակահայկական արտահայտություններ ենարել իր հացեին։ Նրա խոսքով՝ իրեն սպառնացել են ազատազրկմամբ, ֆիզիկական հաշվեհարդարով, եթե շարունակի ակցինաներին մասնակցել ու պահանջներ ներկայացնել պետական մարմիններին։

Վերլուծաբանները շեշտում են, որ Սաակաշվիլիի ձերբակալությունից ի վեր Վրաստանում ժողովրդավարության մակարդակը իջել է, իսկ իշխանությունների քննադատները բախվում են աճող ճնշումների։ Այս ֆոնին ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների անվտանգությունն ու քաղաքական իրավունքների պաշտպանությունը շարունակում են մնալ Վրաստանի մարդու իրավունքների օրակարգի կարևորագույն հարցերից մեկը։

Ընդդիմադիրների նկատմամբ ճնշումների վերաբերյալ հաղորդումները շարունակում են մտահոգություն առաջացնել նաև միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունների շրջանում։ Վրաստանի հայկական համայնքը ևս իր անհանգստությունն է արտահայտել բռնությունների դեպքերի հետ կապված և պահանջել Վրաստանի իշխանություններից երաշխավորել քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքները և ազգային փոքրամասնությունների

ԹԱՄԱՐԱ ՍԱՀԱԿՅԱՆՑ

2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի հետ պատերազմի սկսվելուց հետո Ռուսաստանում՝ տարբեր քաղաքներում, բռնկվեցին հակապատերազմական ցույցեր, ելույթներ, խնդրագրեր և բաց նամակներ։ Պատերազմի դեմ արտահայտվեցին բազմաթիվ քաղաքացիներ, արվեստագետներ, հասարակական գործիչներ։ Սակայն իշխանությունները կոշտ արձագանքեցին՝ ցույցերը ցրվեցին, մարդիկ բերման ենթարկվեցին, ակտիվիստները հեռացվեցին, լրագրողներին ահաբեկեցին։ Մոբիլիզացիայի սկզբից և բռնաճնշումների ուժեղացումից ի վեր, բողոքի ակտիվությունը աստիճանաբար նվազել է, շատ իրավապաշտպաններ կա՛մ արտագաղթում են, կա՛մ լռում: Այնուամենայնիվ, 2022 թվականը ցույց տվեց, որ բնակչության մի զգալի հատված կա, որը դիմադրում է ռազմական ագրեսիային՝ չնայած ռիսկերին։

Հուլիսին Ռուսաստանի իշխանությունները սկսել են Ուկրաինայի օկուպացված տարածքներում՝ Դոնեցկի, Լուգանսկի, Զապորոժիեի և Խերսոնի շրջաններում «հանրաքվեների» անցկացման նախապատրաստական ​​աշխատանքները։ Տեղում ստեղծվեցին ընտրական կառույցներ, իրականացվեցին տեղեկատվական քարոզարշավներ, ներմուծվեցին ռուսական անձնագրեր։ Ռուսաստանի ներսում սա ներկայացվում էր որպես «պատմական միավորման» քայլ։ Սակայն միջազգային հանրությունը նախապես հայտարարեց, որ ցանկացած նման քվեարկություն կլինի ոչ լեգիտիմ։ Ամռանն ակտիվացավ ռուսական անձնագրերի նյութատեխնիկական ապահովումը և նոր տարածքների կառավարումը, ինչը դարձավ տարվա ամենաբարդ քաղաքական և վարչական գործընթացներից մեկը։